Waarom je lichaam rust nodig heeft: volgens deze stressexpert moet je net zo veel rusten als pieken

Stress is een aanpassingsreactie

"Eigenlijk is stress in de wetenschappelijke literatuur helemaal niet zo eenduidig gedefinieerd. 

Voor psychologen is het vooral een mentale aangelegenheid: het gevoel dat je niet kunt voldoen aan de eisen die aan je worden gesteld. 

Voor biologen, medici en neurologen is stress juist een aanpassingsreactie van het brein en het lichaam.

Die aanpassingsreactie gebeurt voortdurend. Niet alleen als je mentale druk ervaart, maar ook als je ’s ochtends je bed uit stapt. Je hartslag gaat dan omhoog, je bloeddruk stijgt, je lichaam schakelt over. 

Wat we mentale stress noemen, is eigenlijk een extreme vorm van diezelfde lichamelijke aanpassing.

We praten vaak over stress alsof het alleen om een hoge hartslag gaat, terwijl stress diep verweven is met het leven zelf. Als je dat grotere geheel niet begrijpt, snap je ook niet waarom stress je ziek kan maken, soms zelfs zonder dat je het doorhebt."

Wat valt allemaal onder stress?

“Stress is breder dan we vaak denken. Intensief sporten, ziekte, medicijngebruik en chronische klachten vragen allemaal energie van je systeem.

Bij vrouwen spelen hormonen een grote rol. In de tweede helft van de cyclus zijn veel vrouwen gevoeliger voor stress door hormonale schommelingen.

Ook slecht slapen is stressvol. Als je vermoeid bent en toch moet presteren, moet je stresssysteem extra hard werken om dat tekort te compenseren.

Sporten kan helpen, maar ook extra stress zijn. Als je al voortdurend aanstaat, is rustig bewegen zoals wandelen soms beter dan intensieve training.”

Wanneer wordt stress ongezond?

“Het probleem ontstaat als je te vaak ‘aan’ staat en te weinig herstelt. Je lichaam went aan die voortdurende activiteit, en dat is juist het verraderlijke. Je komt dan ongemerkt in een neerwaartse spiraal terecht van overactiviteit.

Dat zie je vaak bij mensen met een leuk en vol leven. Ze hebben werk dat hen enthousiasmeert en willen alles uit het leven halen. Maar alles bij elkaar vraagt het enorm veel energie, zonder dat ze doorhebben hoeveel veranderingen hun lichaam continu moet opvangen.

Stress betekent dat je lichaam meer energie verbruikt. Daar moet herstel tegenover staan. Als die balans ontbreekt, raak je fysiek energetisch uit balans. Dan kunnen cellen zich niet meer goed herstellen, geen voorraden aanleggen en zich niet vernieuwen.”

Signalen dat je over je grens gaat

“Een belangrijk signaal is niet fit wakker worden. Het gevoel dat de wekker te vroeg gaat en dat je eigenlijk nog uren had kunnen slapen.

In de topsport wordt vaak gevraagd: heb je zin in de training? Als iemand steeds vaker zegt dat hij of zij ertegenop ziet, is dat een duidelijk signaal om gas terug te nemen. In een gezond leven geldt hetzelfde.

Als je minder zin krijgt in dingen die je normaal leuk vindt, slechter slaapt of afspraken gaat afzeggen, zijn dat echte stopsignalen. Negeer je die, dan put je je lichaam letterlijk uit. De energie gaat te veel naar activiteit en te weinig  naar onderhoud.

Eventjes kun je dat wel handelen, maar als je dat keer op keer doet, kun je burn-out raken. Een burn-out ontstaat niet in een paar weken. Dat is een proces van maanden en vaak zelfs jaren.”

Een top leven vraagt om top herstel

“Kijk bijvoorbeeld naar topsporters. Zij leveren enorme prestaties, maar weten ook dat ze dat niveau nooit kunnen vasthouden zonder voldoende rust. Rust is geen luxe, maar een voorwaarde.

Ons lichaam is erop gebouwd om stress te hebben. We kunnen pieken en dat heel lang volhouden. Maar daar moet altijd een evenredige herstelperiode tegenover staan. Wie een week lang flink heeft overgewerkt, kan dat zelfs drie weken later nog meten aan verhoogde adrenalinewaarden in het bloed.

Als je veel van jezelf vraagt, moet je ontspanning, slaap en herstel net zo serieus nemen als je prestaties. Een top leven vraagt om veel rust.”

Herstellen en veerkracht opbouwen

"Rust nemen is persoonlijk. Wat voor de één ontspannend is, hoeft dat voor de ander niet te zijn. Daarom is het zo belangrijk om contact te maken met je lichaam en te voelen wat voor jou werkt.

Aandachtsoefeningen zoals meditatie zijn wetenschappelijk bewezen effectief. Als je dagelijks oefent, word je mentaal veerkrachtiger en dat helpt het lichaam om sneller te herstellen. Zie het als het opbouwen van een buffer, net zoals je je spieren traint door te sporten.

Ook voeding, beweging en slaap spelen een grote rol. Minder suiker eten helpt je systeem rustiger te blijven. Goed slapen vergroot je herstelvermogen enorm.”

Denk ook aan micropauzes gedurende een drukke dag. Ieder uur een paar diepe ademhalingen, je voeten voelen op de grond, even checken waar je spierspanning zit.